( స్పెషల్ కరస్పాండెంట్, హైదరాబాద్ ) 

కోడి కూతకు ముందే వాళ్ళు నిద్ర లేస్తారు.. చలిలోనూ, వర్షం లోనూ, వేడి గాల్పులలోనూ ఎలాంటి విసుగులేకుండా పనిలో పడతారు.. రాత్రంతా  చెత్తతో నిండిపోయిన రోడ్లను శుభ్రంచేసే  విధులు నిర్వహిస్తారు.. తెల్లారి మనం లేచి ప్రయాణం మొదలెట్టేసరికి నగర వీధులన్నీ ఎంతో పరిశుభ్రంగా కనిపిస్తాయి.. మన ఆరోగ్యాలు పదిలంగా ఉంటాయి.. దీనికి కారణం జీ.హెచ్.ఎం.సి.లో కాంట్రాక్టు పద్దతిలో విధులు నిర్వహించే పారిశుధ్య కార్మికులు.. వారి సేవలను ఎంతచెప్పుకున్నా తక్కువే అవుతాయి.. వారికి కాలంతో పనిలేదు.. అన్ని కాలాల్లో పనిచేయాల్సిందే.. పైగా ప్రభుత్వం వారికి సరైన సేఫ్టీ పరికరాలు కూడా అందజేయడం లేదనే విమర్శలు కూడా ఉన్నాయి.. అలాగే వారు తరచుగా అనారోగ్యం పాలవుతుంటారు.. ఒక్కోసారి అనుకోని ప్రమాదాలు కూడా ఎదురవుతుంటాయి.. ఇలాంటి క్లిష్టపరిస్థితుల్లో భుక్తికోసం వారు పనిచేయాల్సి ఉంటుంది..  వారికి ప్రభుత్వం తరఫున వారి కంపెనీకి ఎంత జీతం ఇస్తారో తెలియదు కానీ.. వారికి మాత్రం  రూ. 13000 నుండి రూ. 15 వెలవరకు నెలకు జీతం ఇస్తారు.. ఈ జీతం నుంచి నెలకు వెయ్యి నుంచి రెండువేల రూపాయలు వారి ఎస్.ఎఫ్.ఏ.లకు  లంచంగా చెల్లించాల్సిందే.. అలా చెల్లించని పక్షంలో ఎదో ఒక కారణం చెప్పి వారిని ఉద్యోగం లోంచి తీసేస్తారు..  విధిలేని పరిస్థితుల్లో కష్టమో.. నిష్టూరమో పనిచేతుంటారు.. ఇక ఈ కార్మికుల్లో అందమైన ఆడవాళ్లు ఉంటే అంతే సంగతులు వారు లైంగిక వేధింపులకు  గురికావాల్సిందే.. ఇక ఈ ఎస్.ఎఫ్.ఏ.లు తమవారు ఎవరైనా ఉన్నారంటే వారు విధులకు హాజరు కాకపోయినా హాజరు పట్టీలో  హాజరు వేసి నెల నెలా జీతాలు చెల్లిస్తారు.. అదే ఎవరైనా తమకు వ్యతిరేకంగా ఉంటే చాలు ఇక వారితో ఆడుకుంటారు.. అదే డబ్భులు ఇస్తే చాలు  డ్యూటీకి రాకపోయినా హాజరు వేస్తారు.. ఇదిలా ఉంటే ఈ వ్యవహారాలపై ఎస్.ఎఫ్.ఏ. లను ప్రశ్నిస్తే " మేము పై అధికారులకు చెల్లించాలి.. అందుకే తప్పడం లేదు " అని సమాధానం చెబుతారు.. ఈ క్రమంలో జీ.హెచ్.ఎం.సి. యావత్తూ అవినీతిమయం అయిపోయిందని చెప్పవచ్చు.. 
  
పనివేళలు, ప్రమాదాలు, భారీ వర్షాలు, పేరుకుపోతున్న చెత్త, నీటి నిల్వలు వంటి పరిస్థితుల్లో, చెత్త సేకరణ, డ్రైన్లు క్లీనింగ్ చేయడం వంటి పనులు జీ.హెచ్.ఎం.సి. కార్మికులు చేయాలి. వారు తమ పని సురక్షితంగా చేయటానికి కనిష్ట ఉపకరణాలు అంటే గ్లోవ్స్, బూట్లు, మాస్కులు, హెల్మెట్, యూనిఫామ్ లాంటి పీపీఈ కిట్లు లేకుండా పని చేస్తున్నారు. ఇది వాస్తవం.. 

ఈ సమస్య మాత్రమే కాదు.. తరచుగా వారికి అందాల్సిన వేతనాల విషయంలో కూడా తీవ్రమైన సమస్యలు ఎదురవ్వడం చూస్తున్నాం.. కొన్ని సందర్భాల్లో కొత్త హాజరు విధానాలు, బయోమెట్రిక్ / ఫేసియల్‌ రికగ్నిషన్ వంటి సిస్టమ్స్ కారణంగా నెలల్లో రూ. 1,000 నుంచి రూ. 5,000 వరకు శాలరీలో కోతలు విధించారని కార్మికులు తమ ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు.. అయితే దురదృష్టం ఏమిటంటే పూర్తిగా హాజరు ఉన్నాసరే వేతన కోతలు తప్పడం లేదంటూ మరికొంతమంది కార్మికులు వాపోతున్నారు.. దీనికి కారణాలు అనేకానేకం ఉన్నాయి.. 

జీ.హెచ్.ఎం.సి.లో ఈ మధ్య కాలంలో సరికొత్తగా సుమారు 1,578 మంది కొత్త పారిశుధ్య కార్మికుల నియామకానికి ప్రభుత్వం అనుమతి ఇచ్చింది.. అయితే, ఈ నియామకం “అవుట్ సోర్సింగ్ అంటే కాంట్రాక్టు బేసిస్ ఆధారంగా” చేసినట్లు ఉంది; వేతనం ప్రతినెల రూ. 15,600 అని నిర్ణయించారని వార్తలు వచ్చాయి.. 

ఈ అవుట్ సోర్సింగ్ పద్దతిలో నియామకాలు జరిపితే.. వారికి ఉద్యోగ భద్రత, వేతన స్థిరత్వం, ఇతర సౌకర్యాల విషయంలో అస్థిరంగా ఉండే అవకాశం ఉంటుంది. అనేక మంది కార్మికులు వేతనాల చెల్లింపులపై ఫిర్యాదులు చేస్తున్నట్లు గతంలో వార్తలు వెల్లడించాయి.. 
అలాగే బాగా ప్రామాణికంగా హాజరు సిస్టమ్ పెట్టినా, “పనివేళ్లు”, “పని భారం”, “పని గంటలు” వంటి వాటికి సంబంధించి పారదర్శకత లేకపోవడం, వేతన కోతలు, చెల్లింపులో ఆలాస్యం వంటి అంశాలు కార్మిక భద్రతను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేస్తాయని తెలుస్తోంది. 

సాంఘిక, ఆరోగ్య, మానవ హక్కుల సవాళ్లు : 

ఎవరైనా సరే “టార్చర్” అనే పదాన్ని ఉపయోగించడం అన్నిది కఠినమైన పని, అర్హ్యతల లేమి, సరైన భద్రత లేకపోవడం, ఉద్యోగ భద్రత లేకపోవడం, దళిత లేదా వంచిత వర్గాల అపహాస్యం వంటి సంకల్పాలకు సంకేతం. ఈ రీతిలో కొందరు జీ.హెచ్.ఎం.సి. పారిశుధ్య కార్మికులు ఎదుర్కొంటున్నారు:

ఆరోగ్య ప్రమాదాలు : 

మురికి నీటి స్థలాలు చెత్త ద్వారా వ్యక్తులు అనారోగ్యం పాలయ్యే ప్రమాదం ఎంతగానో ఉంటుంది.. చెత్త సేకరణ, డ్రెయిన్ క్లీనింగ్ సమయంలో సురక్షిత పరికరాలు లేకపోవడం వల్ల ఎన్నెన్నో దారుణాలు జరుగుతున్నాయి.. . 

ఉద్యోగపు అస్తిరత్వం : 

వేతనాలలో కోతలు, వేతన చెల్లింపులో ఆలస్యం, సబ్-కాంట్రాక్టు విధానం మొదలైనవి.. కార్మికులకు భరోసా లేకుండా చేస్తాయి. 

సామాజిక అవమానాలు : 

పారిశుధ్య కార్మికులు ఉన్నత స్థాయి ఉద్యోగులు తక్కువ హక్కుల  పరిరక్షణలతో పని చేస్తుండటం, అలాగే వారి విద్య, జీవన స్థాయి, సామాజిక మన్నింపు తక్కువగా ఉండటం. ఇది ఒక మౌన “టార్చర్” లాంటిది.

ప్రమాదకర సంఘటనలు : 

ఇటీవల గణేష్ నిమజ్జన సందర్భంగా ఒక పారిశుధ్య కార్మికురాలు ఆమె రాంకీ ఎన్విరో ఇంజినీర్స్ తరఫున పనిచేస్తున్న ఆమె.. ట్రక్ ఢీకొట్టడంతో మృతి చెందిన ఘటన జరిగింది. ఇది పారిశుధ్య పని కంటే ఎంత ప్రమాదకరంగా ఉండొచ్చో చెబుతోంది. 

ప్రభుత్వం, జీ.హెచ్.ఎం.సి.బాధ్యత : 
అసలు వారు ఏమి చేయాలి..?

స్థిరమైన ఉద్యోగాలు, వేతన భద్రత : 

పారిశుధ్య కార్మికులను కాంట్రాక్టు, అవుట్ సోర్సింగ్ ద్వారా కాకుండా ఖచ్చితమైన స్థిర ఉద్యోగాలుగా నియమించి, వారి వేతనాలు, ప్రయోజనాలు, హక్కులను స్థాపించాలి. అవుట్ సోర్సింగ్ మద్దతు ఇవ్వడం వల్ల అస్తిరత్వం, వేతన కోతలు, దుర్వినియోగం ఎక్కువ అవుతుంది.

పూర్తిగానే సేఫ్టీ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్, పీపీఈ : 

క్యాంపులు, ఆరోగ్య శిబిరాలు, మాస్కులు, గౌన్లు, బూట్లు, గ్లోవ్స్, హెల్మెట్లు, యూనిఫామ్ లాంటి వసతులు నిరంతరంగా అందించాలి. ప్రతి సీజన్ ముందు, వరుసగా పంపిణీ చేయాలి. అలాగే, వ్యాధుల నిరోధక సిబ్బందిని అలాగే పోలీసులను నియమించాలి.

పారదర్శకత : 

పేమెంట్, కటింగ్స్, మామూళ్లు లాంటి వ్యవహారాలు నియంత్రించాలి.. వేతనాలు సమయానికి, పూర్తిగా ఇవ్వాలి; ఈ విధానాలపై పర్యవేక్షణ కఠినంగా ఉండాలి. కార్మికుల సామాజిక హక్కులు, గౌరవం కాపాడాలి..  కార్మికుల జీవన ప్రమాణాలు పెంచడం చేయగలగాలి.. మంచి నివాస సదుపాయాలు, ఆరోగ్య సంరక్షణ, పిల్లలకి విద్య, వృద్ధాప్య భద్రత అంటే పెన్షన్, రిటైర్మెంట్ బెనిఫిట్స్ వంటి హక్కులు ఏర్పాటు చేయాలి. వారికి కావాల్సిన మానసిక గౌరవం, సమాజంలో అర్థమైన‌మైన స్థానం ఇవ్వాలి.

పారిశుధ్యం పనులకు సమగ్ర పోటీ సంస్ధానాల మేనేజ్‌మెంట్ :  

వేస్ట్ కలెక్షన్, శానిటేషన్ లో ప్రైవేట్ అవుట్ సోర్సింగ్ మాత్రమే కాకుండా, పర్మినెంట్ స్టాఫ్ ని నియమించదగిన నియంత్రణ, మానిటరింగ్ విధానాలు ఉండాలి. ఇది కార్మికుల హక్కులను, బాధ్యతలను సమానంగా నిలబెడుతుంది.

ప్రమాదాల బీమా / పరిహారం : 

ప్రమాదాలు జరిగినపుడు వెంటనే బీమా, పరిహారం, వైద్య సహాయం, కుటుంబులకు భరోసా ఇవ్వాలి. అలాగే మన సామాజిక బాధ్యత, కూడా ఖచ్చితంగా ఉండాలి..  వీరు చేసే పనిని అసహ్యంగా చూడకుండా వారు ఈ సమాజానికి, ఎంతో గొప్ప సేవ చేసే ప్రముఖులు అని వారిని గుర్తించాలి. వారిని గౌరవించాలి.. వారిపై దౌర్జనాన్ని ప్రదర్శించకూడదు.. 

మనం నివాసాలలో/సమాజంలో పారిశుధ్యాన్ని పాటించాలి.. చెత్తను రోడ్లపై, కాల్వల్లోకి వేయకుండా.. డంపింగ్ బుకేట్స్, జీ.హెచ్.ఎం.సి. బిన్స్ ను వాడాలి. వారిపై మానవత్వంతో, గౌరవంతో, సహకారంతో ఉండాలి. కొంతమంది జీ.హెచ్.ఎం.సి. కార్మికులు గతంలో ఫిర్యాదులు చేసి వున్నారు.. ఆ ఫిర్యాదులను అధికారులు తక్షణమే పరిశీలించి వారికి తగిన న్యాయం చేయాలి.. కార్మికుల సమస్యలు కేవలం “పని భారం” మాత్రమే కాదు — వ్యవస్థాత్మక, సంస్థాత్మక, సామాజిక అంతరదృష్టుల దృష్టి కూడా అవసరం.

పారిశుధ్య కార్మికులు లేకపోతే..  మన నివాసాలు, వీధులు, పబ్లిక్ స్పేసెస్ స్వచ్ఛంగా ఉండవు. రోజువారీ చెత్త సేకరణ, డ్రెయిన్ క్లీనింగ్, పాళ్ల నుండి మురికి తొలగించడం..  ఇది నగరాన్ని జీవించదగిన ప్రదేశంగా మారుస్తుంది. కాబట్టి, వారికి సరైన గౌరవం, హక్కులు, భద్రత ఇవ్వడం.. మన సమాజం, మన ప్రభుత్వం, మన బాధ్యత.