భారతదేశంలో ఉద్యోగాలు, ఉన్నత విద్యా అవకాశాల విషయంలో “కులాల ఆధారంగా రిజర్వేషన్లు కొనసాగాలా? లేక ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వారందరికీ కులభేదం లేకుండా సహాయం చేయాలా?” అన్న చర్చ మరోసారి వేడెక్కుతోంది. సామాజిక న్యాయం, సమాన అవకాశాలు, చారిత్రక అన్యాయం సరిదిద్దడం.. ఈ మూడు అంశాల మధ్య సమతౌల్యం ఎలా సాధించాలి అన్నదే అసలు ప్రశ్న.

భారత రాజ్యాంగ నిర్మాతలు సామాజికంగా వెనుకబడిన వర్గాల అభివృద్ధి కోసం ప్రత్యేక చర్యలు అవసరమని భావించారు. అందుకే

రాజ్యాంగం లోని ఆర్టికల్స్ 15(4), 16(4) ద్వారా సామాజిక మరియు విద్యా పరంగా వెనుకబడిన వర్గాలకు రిజర్వేషన్లు కల్పించేందుకు అవకాశం ఇచ్చారు.

ఇది కేవలం పేదరికం సమస్య కాదు; సామాజిక వివక్ష, వృత్తి ఆధారిత బంధనలు, విద్యా అవకాశాల నిరాకరణ వంటి చారిత్రక అన్యాయాల సరిదిద్దే ప్రయత్నం.

ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, ఉన్నత విద్యలో అన్ని వర్గాలకు సముచిత ప్రతినిధిత్వం ఉండాలని భావన. శతాబ్దాలుగా అవకాశాలు దూరమైన వర్గాలకు సమాన స్థాయికి చేరుకునే వరకు ప్రత్యేక చర్యలు అవసరమని అభిప్రాయం. పేదరికం అన్ని కులాల్లో ఉంది. కాబట్టి ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వారందరికీ సహాయం చేయాలి.

కొందరు వాదన ప్రకారం, కొన్ని వర్గాల్లో ఆర్థికంగా బలమైనవారు కూడా రిజర్వేషన్ల లబ్ధి పొందుతున్నారు. కుల ఆధారిత విధానాలు విభజన భావన పెంచుతాయని విమర్శ. ఇటీవలి కాలంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాలకు 10% రిజర్వేషన్  అమలు చేయడం ఈ వాదనకు ఒక ఉదాహరణగా పేర్కొనబడుతోంది.

భారత సుప్రీంకోర్టు పలు తీర్పుల్లో రిజర్వేషన్ల ఉద్దేశ్యం “సామాజిక మరియు విద్యా వెనుకబాటుతనం” అని స్పష్టం చేసింది. అంటే కేవలం పేదరికమే ప్రమాణం కాదు; సామాజిక వెనుకబాటుతనం కూడా కీలకం.

సామాజిక వెనుకబాటుతనం + ఆర్థిక బలహీనత — రెండు ప్రమాణాలను కలిపిన సమగ్ర విధానం అవసరం.

నిజంగా అవసరమైనవారికి చేరేలా లబ్ధిదారుల గుర్తింపు వ్యవస్థ బలోపేతం కావాలి.

విద్యలో నాణ్యత, గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాలు మెరుగుపరిచితే రిజర్వేషన్లపై ఆధారపడాల్సిన అవసరం తగ్గుతుంది.

కులాల ఆధారంగా రిజర్వేషన్లు అవసరమా? లేక ఆర్థిక ప్రమాణమే సరిపోతుందా? అన్నది సున్నితమైన సామాజిక-రాజకీయ ప్రశ్న. చారిత్రక అన్యాయం సరిదిద్దడమా? లేక ప్రస్తుత పేదరికం నివారణామా?  ఈ రెండింటి మధ్య సమతౌల్యం కనుగొనడం ప్రభుత్వాల ముందున్న సవాలు.

సమాజంలో నిజమైన సమానత్వం నెలకొల్పాలంటే, కేవలం విధానాలు కాకుండా, అవి అమలు అయ్యే విధానం కూడా పారదర్శకంగా, న్యాయంగా ఉండాలి. అప్పుడే “సమాన అవకాశాలు” అనే రాజ్యాంగ వాగ్దానం సార్థకం అవుతుంది.

- బోయనపల్లి రమణా రావు, 9390267118.